Leeuwarden



Station Leeuwarden werd in gebruik genomen op 27 oktober 1863 met de opening van de spoorlijn Harlingen – Leeuwarden. Dit was de tweede door de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) in gebruik genomen spoorlijn. In 1866 werd de lijn verlengd naar Groningen. Dit was een deel van de door de Staat der Nederlanden aangelegde Lijn B, van Harlingen naar Bad Nieuweschans (gereed in 1868).
In 1868 kwam ook de verbinding Zwolle – Meppel – Heerenveen – Leeuwarden gereed (onderdeel van de spoorlijn Arnhem - Leeuwarden), waarmee de Friese hoofdstad een rechtstreekse spoorverbinding met de rest van het land kreeg. Dit was een deel van de in 1865-1868 door de Staat der Nederlanden aangelegde Lijn A, van Arnhem naar Leeuwarden. De spoorlijn Zwolle – Leeuwarden werd in 1952 geëlektrificeerd.
De spoorlijn Leeuwarden – Sneek – Stavoren werd in 1883-1885 in gebruik genomen door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) als onderdeel van de verbinding tussen Amsterdam en de Friese hoofdstad, via de route Amsterdam – Enkhuizen – Stavoren – Leeuwarden. Tussen Enkhuizen en Stavoren was een veerdienst over de Zuiderzee.
Tot slot kwam er vanuit Leeuwarden in 1901 nog een spoorlijn in noordelijke richting tot stand. Dit werd de lijn van de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS) die via Stiens verbindingen verzorgde met onder andere Dokkum. Het laatste deel van de dit net (ook bekend onder de naam Dokkumer lokaaltje, de verbinding Leeuwarden – Stiens, werd op 1 maart 1997 officieel buiten gebruik gesteld, maar is nog niet geheel opgebroken. Wel is in 2007 de aansluiting met het reguliere netwerk verwijderd inclusief de rails tot aan de (openstaande) draaibrug over de Harlingervaart.

Het station van Leeuwarden is één van de Standaardstations van de Staatsspoorwegen, gebouwd in de jaren zestig van de 19e eeuw.
Van de vier nog aanwezige stations van het type SS derde klasse bevinden zich er drie langs de lijn Harlingen – Nieuweschans, Dit betreft Harlingen (1863), Leeuwarden (1863) en Winschoten (1865).
In tegenstelling tot de beide andere stations, die nog grotendeels in oude staat verkeren, is het station van Leeuwarden later grondig verbouwd. In 1890 kwam er aan de oostzijde een nieuwe vierkante aanbouw, de zijvleugels werden in 1924 verbouwd. Ingrijpender was de vernieuwing van het middengedeelte in 1904. Op de plaats van het oorspronkelijke gebouw kwam een hoge nieuwe hal met een groot halfrond venster.


Het stationsgebouw van Leeuwarden. (bron: www.stationsweb.nl)


    

De westzijde van het emplacement met de sporen richting Grouw = Irnsum (links) en van links naar rechts de sporen richting Mantgum, Dronrijp, de sporen E3 t/m E6 en het spoor richting Stiens (rechts) d.d. 17 september 1977.
(Foto's: W. Vos)



De westzijde van het emplacement met van links naar rechts de sporen richting Mantgum, Dronrijp, de sporen E3 t/m E6 en het spoor richting Stiens d.d. 16 mei 1976.
(Foto: W. Vos)


    

De westzijde van het emplacement in oostelijke richting d.d. 16 mei 1976 (links) en 17 september 1977 (rechts).
(Foto's: W. Vos)


    

De westzijde van het emplacement in oostelijke richting d.d. 16 mei 1976 (links) en 17 september 1977 (rechts).
(Foto's: W. Vos)


    

De uitrijseinen 9A, 10A en 11A d.d. 17 september 1977 (links) en 12 maart 1977 (rechts).
(Foto's: W. Vos)
De seinnummers bestaan uit een cijfer en een letter van de bedienende post.


    

De aankomst van een DE2 uit Sneek (links) en de westzijde van het emplacement gezien vanuit post A (rechts) d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)


    

Het emplacement in westelijke richting met rechts post A d.d. 16 mei 1976.
(Foto's: W. Vos)


    

Het emplacement in oostelijke richting d.d. 16 mei 1976.
(Foto's: W. Vos)


    

Het emplacement in oostelijke richting (links) en in westelijke richting (rechts) d.d. 16 mei 1976.
(Foto's: W. Vos)


    

Het emplacement in oostelijke richting (links) en twee verschillende "neuzen" (rechts) d.d. 16 mei 1976.
(Foto's: W. Vos)


    

Een motorpost met een postrijtuig d.d. 16 mei 1976 (links) en d.d. 12 maart 1977 (rechts).
(Foto's: W. Vos)


    

De aankomst van de DE3 uit Groningen (links) en het oostelijke gedeelte van het emplacement met op spoor 14 de trein richting Groningen (rechts) d.d. 16 mei 1976.
(Foto's: W. Vos)


Met ingang van 29 oktober 1972 is op de baanvakken Leeuwarden - Harlingen en Leeuwarden - Stavoren een TPRB beveiliging in dienst gesteld; de hiervolgend beschreven situatie is hierop gebaseerd.

Gebruikte afkortingen:

Blokstelsels: Op grond van een oude SS gewoonte hadden de posten een lettteraanduiding i.p.v. een aanduiding met romeinse cijers en hadden de seinen een nummer gevolgd door een letter die de post aangaf van waaruit het sein werd bediend.

De beveiliging van het station Leeuwarden bestond uit vier posten; post B (T) aan de westzijde van de perrons, post A aan de westzijde van het emplacement, post D aan de oostzijde van het emplacement bij de overweg in de Schrans en post P op het perron.
In alle posten waren Siemens & Halske handelinrichtingen geplaatst.
Voor een uitleg over de werking van de geplaatste toestellen klik hier.


Klik hier om de emplacementstekening van Leeuwarden te openen (bestandsgrootte 0,99 mB).

()

Post B (T)


    

De handelinrichting in post B (T) (links) en de rechter blokkast in post B (T) (rechts) d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)


    

De rechter blokkast in post B (T) (links) en de middelste blokkast in post B (T) (rechts) d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)


    

De linker blokkast in post B (T) d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)
De kast onder de linealenkast dienst voor de bediening van de gele lampen bij de inrijseinen.


Tekening van de handelinrichting in post B.
(Klik op de tekening voor een vergroting)



Post A



Post A d.d. 15 maart 1977.
(Foto: W. Vos)



De handelinrichting in post A d.d. 12 maart 1977.(Foto: W. Vos)


    

Details van de blokkasten in post A d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)


    

Een detail van de blokkast in post A (links) en het tableau met de signaleringslampjes en noodknoppen voor de baanvakken richting Dronrijp en Mantgum in post A (rechts). d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)


Tekening van de handelinrichting in post A.
(Klik op de tekening voor een vergroting)


Op het westelijk gedeelte van het emplacement lagen de spooraansluitingen Onderstation, de Zwette en Schenkenschans.
Deze spooraansluitingen werden bediend na medewerking van post A.
Bij de spooraansluitingen Onderstation en de Zwette was een relaiskastje en bij de spooraansluiting Schenkenschans was een blokkastje geplaatst.

    

Tekening van het relaiskastje bij de spooraansluitingen Onderstation en de Zwette (links) en het blokkastje bij de spooraansluiting Schenkenschans (rechts).



Post D



De overweg in de Schrans met post D. (bron: Het Utrechts Archief)


    

De handelinrichting in Post D d.d. 12 maart 1977.
(Foto's: W. Vos)



Tekening van de handelinrichting in post D.


Post P


Vanuit post P werden de perronseinpalen S5a en S5b en de wissels 10p, 10pz, 11p en 11pz bediend.
De post moest medewerking verlenen aan post B (T) voor treinbewegingen v. Gw, Mg en Drp op de sporen 5a en 6a en v. Hdg op de sporen 5b, 6b of 7.
Na de aankomst van een trein op de sporen 5a en 6a gaat bij post P gaat het lampje v. Gw of v. Mg of v. Drp branden en gaat de schel luiden; hierna drukt post P één van de knoppen v. Gw of v. Mg of v. Drp waardoor de schel zwijgt.


Tekening van de handelinrichting in post P.

Brugpost Harlinger Trekvaart



De brug over de Harlinger Trekvaart d.d. 16 mei 1976.
(Foto: W. Vos)



Tekening van de handelinrichting in de brugpost.


Alle bedieningshandelingen worden hier beschreven.(bestandsgrootte 7,42 mB).

In de periode 3 november - 18 december 1983 is de klassieke beveiliging te Leeuwarden omgebouwd naar een NX Integra beveiliging bediend vanuit de ProRail post te Groningen.

Voor een beschrijving van het station Hardegarijp klik hier.
Voor een beschrijving van de blokpost Brug over de Greuns klik hier.
Voor een beschrijving van de brugpost Harinxmakanaal klik hier.
Voor een beschrijving van het station Mantgum klik hier.
Voor een beschrijving van de blokpost Wirdum klik hier.

Terug naar Home Terug naar seinhuizen